Roszczenia pracownika w przypadku zwolnienia z pracy

W dzisiejszym artykule możesz przeczytać o możliwych roszczeniach pracownika w przypadku wypowiedzenia mu umowy o pracę.

Wypowiedzenie to tak zwany normalny sposób rozwiązania umowy o pracę. Może z niego skorzystać zarówno pracownik, jak i pracodawca.

Warto wiedzieć, że pracownicy bardzo często odwołują się od otrzymanych wypowiedzeń. Wynika to między innymi z tego, że pracownicy w Polsce są zwolnieni od opłaty od pozwu w sprawach z zakresu prawa pracy. Taka regulacja zachęca do wnoszenia odwołań. Konieczność ewentualnego ponoszenia kosztów pojawia się bowiem dopiero na etapie drugiej instancji, i to nie zawsze.

Myślę, że niemal każdy przedsiębiorca zatrudniający pracowników czy HR menedżer kiedyś znajdzie się w sytuacji, w której pracownik po otrzymaniu wypowiedzenia odwoła się do sądu.

Dlatego koniecznie sprawdź poniżej z jakimi roszczeniami może się wiązać wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę.

Roszczenia pracownika w przypadku wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę

Pracownik ma prawo odwołania się do sądu pracy, jeśli uważa, że zwolnienie było niezasadne lub niezgodne z prawem.

Pamiętaj, że wypowiadając umowę o pracę trzeba pouczyć pracownika o prawie odwołania od wypowiedzenia do sądu. Brak takiego pouczenia jest błędem i może spowodować, że pracownik skutecznie odwoła się od wypowiedzenia po przekroczeniu ustawowego terminu.

Czego może domagać się pracownik

Pracownik może odwołać się do sądu od wypowiedzenia i żądać:

• orzeczenia przez sąd o bezskuteczności wypowiedzenia (jeśli nie minął jeszcze okres wypowiedzenia).
• przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach
• odszkodowania.

W praktyce, przy obecnym czasie trwania spraw w sądach w zasadzie nie dochodzi do orzeczenia bezskuteczności wypowiedzenia. Zazwyczaj sprawa kończy się na dług po upływie okresu wypowiedzenia. Pozostają zatem dwa pozostałe roszczenia – przywrócenie do pracy lub odszkodowanie.

Kiedy pracownik może ubiegać się o odszkodowanie

Wiedz, że pracownik może dość swobodnie decydować, z jakim żądaniem wystąpi. Co więcej, nawet w sytuacji, gdy pracownik początkowo żąda przywrócenia do pracy, może swobodnie zmienić to żądanie i jednak dochodzić odszkodowania. Na zmianę w drugą stronę, czyli z odszkodowania na przywrócenie, będzie potrzebna zgoda pracodawcy.

Sąd może nie uwzględnić żądań pracownika związanych z przywróceniem do pracy, jeśli uzna to za niemożliwe lub niecelowe. W takim przypadku sąd przyzna pracownikowi odszkodowanie. To właśnie odszkodowanie jest najczęściej zasądzane, jeśli sąd uzna, że wypowiedzenie było nieprawidłowe.

Jakie odszkodowanie przysługuje pracownikowi za niezasadne lub niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę

Zgodnie z przepisami pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy. Wysokość odszkodowania nie może być jednak niższa od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

W praktyce, jeśli pracownikowi przysługuje 3-miesięczny okres wypowiedzenia, to przysługuje mu odszkodowanie równe wynagrodzeniu za 3 miesiące. Jeśli obowiązywał go o miesięczny okres wypowiedzenia to może dochodzić odszkodowania wysokości 1- miesięcznego wynagrodzenia. I tak dalej. Możliwe jest, aby sąd zasądził odszkodowanie wyższe niż okres wypowiedzenia (ale nie wyższy niż wynagrodzenie za 3 miesiące), jednak w praktyce zdarza się to bardzo rzadko.

Jeśli chodzi o umowę na czas określony to jeśli okres trwania takiej umowy upłynął przed wydaniem orzeczenia, lub gdy przywrócenie do pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego terminu, odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres 3 miesięcy.

Odszkodowanie to jedna z opcji. A czy pracownik może domagać się jeszcze czegoś? Jak się pewnie domyślasz – tak.

Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy

Jeśli pracownik zostanie przywrócony do pracy (często po długim okresie pozostawania sporu sadowego) ma prawo domagać się wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Wynagrodzenie przysługuje w wysokości czasu pozostawania bez pracy jednak nie więcej jednak niż za 2 miesiące. Gdy okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące – nie więcej niż za 1 miesiąc. Warunkiem otrzymania tego wynagrodzenia jest faktyczne podjęcie przez pracownika pracy. Jeśli zatem pracownik wygra sprawę, ale przyjdzie do pracy, to nie otrzyma tego wynagrodzenia.

Jeśli chodzi o pracowników podlegających szczególnej ochronie, czyli np. pracowników w wieku przedemerytalnym, pracownic w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, czy też szczególnie chronionych związkowców, to przysługuje im wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy.

W takim przypadku długotrwały proces sądowy może być dla pracodawcy bardzo kosztowny!

Kiedy należy się odprawa przy zwolnieniu pracownika

W przypadku zwolnień grupowych pracownik, oprócz odszkodowania, ma prawo do odprawy.

Zwolnienie grupowe ma miejsce, jeśli pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób, w ciągu 30 dni rozwiązał stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracowników:

• z 10 pracownikami (jeśli zatrudnia mniej niż 100 pracowników)
• z 10% pracowników (jeśli zatrudnia od 100 do 299 pracowników)
• z 30 pracownikami (jeśli zatrudnia co najmniej 300 pracowników).

Prawo do odprawy przysługuje również pracownikom zwalnianym indywidualnie, jeśli przyczyny rozwiązania umowy leżą wyłącznie po stronie pracodawcy. Taka sytuacja może mieć miejsce na przykład w przypadku likwidacji stanowiska pracy.

Jednak w takim przypadku, jeśli na decyzję o zwolnieniu miały też wpływ okoliczności leżące po stronie pracownika, to odprawa mu nie przysługuje.

To, po czyjej stronie leżały przyczyny zwolnienia bardzo często jest przedmiotem sporów sądowych.

Warto wiedzieć, że jeśli pracownik w wyniku wygranego procesu zostanie w takim przypadku zostanie przywrócony do pracy to pracodawca będzie mieć prawo wezwać go do zwrotu odprawy.

Jaka jest wysokość odprawy dla pracownika

Odprawa zależy od stażu pracy pracownika u danego pracodawcy. Jest przyznawana w wysokości:

• jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 2 lata
• dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony od 2 do 8 lat
• trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony ponad 8 lat.

Wysokość odprawy pieniężnej nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Odszkodowanie przy skróconym okresie wypowiedzenia

Pracodawca ma prawo skrócić okres wypowiedzenia w przypadku, gdy wypowiedzenie jest wynikiem upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych niedotyczących pracowników przyczyn.

To wyjątkowa sytuacja, w której pracodawca może skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia do 1 miesiąca. Należy jednak pamiętać, że za pozostałą część okresu wypowiedzenia przysługuje pracownikowi odszkodowanie. 

Sprostowanie świadectwa pracy

Kolejnym roszczeniem, które może mieć pracownik w przypadku zwolnienia z pracy może być żądanie sprostowania świadectwa pracy. Jeśli popełnisz błąd w świadectwie pracy i nie sprostujesz go na żądanie pracownika, to ten ostatni będzie mieć prawo iść do sądu w tej sprawie.

Podsumowanie

Rozwiązanie umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia to tzw. zwykły sposób rozwiązywania umów o pracę. Pomimo tego pracownicy bardzo często odwołują się wypowiedzeń. Jeśli decydujesz się na takie rozwiązanie pamiętaj, aby niezwykle starannie przygotować swoje oświadczenie o wypowiedzeniu tak aby było zgodne z przepisami i uzasadnione. W przeciwnym razie ryzykujesz konieczność przywrócenia pracownika do pracy lub wypłaty mu odszkodowania, gdy przegrasz proces.

Jak zawsze mam nadzieję, że ten wpis jest dla ciebie przydatny!

Irena Pacholewska-Urgacz

radczyni prawna