Wellbeing a obowiązki pracodawcy – czy brak wsparcia psychicznego może być naruszeniem prawa pracy?

Wellbeing jeszcze kilka lat temu postrzegano jako benefit pracowniczy i pozostawał domeną działów HR. Obecnie podejście do tego tematu dynamicznie się zmienia, a dobrostan psychiczny pracowników  jest przedmiotem zainteresowania inspektorów PIP i prawników. Również sami pracownicy coraz częściej decydują się mówić o swoich problemach i wypaleniu zawodowym. Pracodawcy także dostrzegają potrzebę zadbania o wellbeing swoich współpracowników i korzyści płynące z zatroszczenia się o ten obszar.

W tym artykule rozwijam problematykę wellbeingu i jego wpływu na organizację. Wskazuję, gdzie kończy się dobra wola pracodawcy, a zaczyna prawny obowiązek dbania o dobrostan pracowników. Dowiesz się z niego, jakie praktyczne działania podjąć, zanim dojdzie do sporu z pracownikiem lub kontroli PIP. Znajdziesz również informacje o korzyściach, jakie niesie wprowadzenie strategii wellbeingu w firmie.

Jak rozumieć wellbeing?

Wellbeing to ogólny stan dobrostanu psychicznego, emocjonalnego i fizycznego. W kontekście pracy obejmuje zadowolenie z wykonywanych zadań, dobre relacje, poczucie bezpieczeństwa i zachowanie work-life balance. Dobrostan pracowników wpływa na ich efektywność w pracy i lepsze wyniki zawodowe.

Badanie oczekiwań pracowników Workmonitor 2025 wykazało, że wellbeing jest bardzo ważny dla pracowników. Po raz pierwszy w historii badania work-life balance, bezpośrednio z wiązany z dobrostanem, wyprzedził wynagrodzenie jako główny czynnik motywujący.

Co oznacza „zdrowie psychiczne” w kontekście pracy?

Zdrowie psychiczne pracowników to złożona kategoria, która obejmuje wiele aspektów życia. Według Konwencji nr 155 Międzynarodowej Organizacji Pracy „zdrowie” w powiązaniu z pracą nie tylko oznacza braku choroby, ale obejmuje również fizyczne i psychiczne czynniki szkodliwe dla zdrowia, bezpośrednio związane z bezpieczeństwem i higieną pracy. WHO w wytycznych na temat zdrowia psychicznego w pracy wskazuje, że dobre samopoczucie psychiczne m.in. pozwala ludziom radzić sobie ze stresem oraz dobrze pracować. W tym kontekście troska o zdrowie psychiczne pracowników to element bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca powinien więc podejmować działania prewencyjne nastawione na minimalizację czynników negatywnie wpływających na zdrowie psychiczne pracowników.

Jest to szczególnie ważne, ponieważ w 2022 roku wypalenie zawodowe („burnout”) zostało ujęte przez WHO w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. Wypalenie zawodowe nie kwalifikuje się jednak jako jednostka chorobowa, tylko jako syndrom mogący wpłynąć na stan zdrowia pracownika. Jest to alarmująca zmiana, ponieważ pokazuje, że jednym ze współczesnych wyzwań rynku pracy jest zapewnienie pracownikom dobrostanu psychicznego.

Wellbeing a prawo pracy

Dbanie o wellbeing pracowników to przede wszystkim wypełnianie obowiązków wynikających z przepisów prawa. W obliczu nieprzestrzegania praw pracowniczych akcje prodobrostanowe  stanowią jedynie wellbeing washing i nie mają realnego wpływu na zdrowie pracowników.

Na podstawie Karty Praw Podstawowych UE każdy pracownik ma prawo do warunków pracy szanujących jego zdrowie, bezpieczeństwo i godność.

Obowiązek zadbania o wellbeing pracowników wynika bezpośrednio z obowiązków pracodawcy ujętych w kodeksie pracy. Pracodawca ma obowiązek:

• szanować godność i inne dobra osobiste pracownika,
• respektować prawo pracownika do wypoczynku,
• zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
• przeciwdziałać mobbingowi i dyskryminacji.

Zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w kontekście wellbeing odnosi się głównie do przestrzegania norm czas pracy i odpoczynku, minimalizacji stresu oraz zadbania o work-life balance. Długotrwałe przeciążenie pracowników pracą, presja i brak czasu na sprawy osobiste mogą prowadzić do problemów ze zdrowiem psychicznym i wypaleniem zawodowym. Z perspektywy pracodawcy wiąże się to nie tylko z ewentualnymi roszczeniami pracowniczymi, ale również ryzykiem utraty wartościowych pracowników.

Drugim obszarem, w którym pracodawca powinien podejmować aktywne działania to przeciwdziałanie mobbingowi, molestowaniu i dyskryminacji. To poważne problemy, które bezpośrednio wpływają na zdrowie psychiczne pracowników. Samo reagowanie na naruszenia nie jest wystarczające. Należy przede wszystkim podejmować działania prewencyjne mające na celu aktywne i stałe przeciwdziałanie niepożądanym zachowaniom w miejscu pracy.

Jak pracodawca może działań proaktywnie na rzecz poprawy wellbeingu?

Wellbeing to nie tylko deklaracja, ale szereg działań, które realnie mogą wpłynąć na wydajność zespołu pracowniczego. W celu proaktywnego działania na rzecz wellbeingu warto podjąć następujące kroki:

• Ocena ryzyka psychospołecznego – ma na celu identyfikację czynników wpływających negatywnie na dobrostan pracowników oraz określenie sfer ryzyka. Można ją przeprowadzić w formie audytu stosowanych praktyk lub z użyciem anonimowych ankiet skierowanych do pracowników.
• Szkolenia dla działów HR i liderów – ciągłe dokształcanie kadry zarządzającej ma pozytywny wpływ na zwiększanie świadomości, sprawniejsze reagowanie na nieprawidłowości oraz wypracowywanie kreatywnych rozwiązań.
• Programy wsparcia – pracodawca może skierować do pracowników specjalne programy, które pomogą zwiększyć ich dobrostan psychicznych, np. poprzez zwiększenie elastyczności pracy czy zapewnienie konsultacji psychologicznych.
• Wypracowanie jasnych procedur reagowania – sprawny i obiektywny proces reagowania na nieprawidłowości zapewnia pracownikom poczucie sprawiedliwości i pozwala utrzymać relacje.
• Dokumentowanie i analiza działań – okresowa analiza działalności pracodawcy w zakresie wellbeingu pozwala na identyfikacje udanych pomysłów oraz najczęstszych problemów, a także ustalenie jasnych kierunków zmian.
• Komunikacja i polityka wellbeingowa – najlepszy źródłem wiedzy o problemach w miejscu pracy są pracownicy. Dobra komunikacja z nimi pomoże ustalić priorytety i stworzyć politykę wellbeingową, która będzie odpowiedzią na realne potrzeby.

Ryzyka zaniechania

Brak zadbania o dobrostan pracowników wiąże się z szeregiem ryzyk, które w dłuższej perspektywie mogą mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie pracodawcy:

• Ryzyka prawne – pracownicy doświadczający w pracy stresu i presji mogą występować z pozwami o mobbing oraz wnosić skargi do Państwowej Inspekcji Pracy.
• Zwiększona rotacja pracowników – brak zapewnienia dobrostanu pracownikom może prowadzić do wypalenia zawodowego, powodującego liczne wypowiedzenia i utratę utalentowanych pracowników.
• Ryzyka wizerunkowe – w dobie Internetu i social mediów informacje między pracownikami rozchodzą się bardzo szybko. Doniesienia o braku zapewnienia wellbeingu mogą skutkować utratą reputacji pracodawcy i spadkiem jego atrakcyjności na rynku pracy.
• Wzrost absencji chorobowych – pracownicy mierzący się z problemami psychicznymi mogą wykorzystywać zwolnienia chorobowe jako sposób radzenia sobie ze stresem i problemami w miejscu pracy.
• Ryzyko błędów i zwiększona liczba wypadków – stres i zmęczenie wpływają na problemy ze skupieniem i uwagą, co może prowadzić do wypadków i liczniejszych błędów.
• Zmniejszona wydajność – jest powodowana przez zmęczenie, obniżoną koncentrację, paraliż decyzyjny czy negatywne myślenie. W dłużej perspektywie niesie ze sobą poważne ryzyka organizacyjne.

Korzyści z podejścia proaktywnego

Proaktywne podejście do problematyki wellbeingu niesie wiele korzyści nie tylko dla pracowników, ale również dla pracodawców. Troska o dobrostan pracowników kształtuje pozytywny wizerunek pracodawcy, zwiększając jego konkurencyjność i atrakcyjność na rynku pracy. Dzięki temu pracodawca może pozyskiwać bardziej wykwalifikowanych i zmotywowanych pracowników. Wellbeing wpływa na większe zaangażowanie pracowników i zmniejsza rotacje zespołu pracowniczego. Dobra atmosfera w miejscu pracy i reagowanie na nieprawidłowości na poziomie organizacji zmniejsza ryzyka prawne i sądowe. Wellbeing jest również ważnym elementem ESG, głównie w sferze „Social”.

Wellbeing na gruncie prawnym to przede wszystkim obowiązek przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwdziałanie mobbingowi oraz zachowywanie praw pracowniczych. Zadbanie o dobrostan psychiczny pracowników to element bezpieczeństwa prawnego polegającego na zmniejszeniu ryzyka pozwów lub skarg do PIP. Poza tym troska o wellbeing niesie wiele innych korzyści dla pracodawcy i pracowników.

Skontaktuj się ze mną, jeśli chcesz zadbać o wellbeing w Twojej organizacji. Pomogę Ci dostosować wewnętrzne procedury BHP oraz opracować postępowania w przypadku wykrycia naruszeń. Przekonaj się, że zadbanie o wellbeing przyniesie obopólne korzyści Twojej firmie i pracownikom.

Zachęcam Cię również do śledzenia bloga, na którym poruszam aktualne tematy dotyczące prawnych aspektów zatrudniania pracowników:

Jak zapobiegać mobbingowi w miejscu pracy? – obowiązki pracodawcy

Praca w godzinach nadliczbowych – co musi wiedzieć pracodawca

O co zapytać pracownika podczas tzw. exit interview?

Pozdrawiam serdecznie,

r.pr Irena Pacholewska-Urgacz

Zdjęcie pochodzi z portalu Unsplash.