Co zrobić kiedy pracownik zgłasza mobbing. Jak przeprowadzić postępowanie wyjaśniające?

Data publikacji: 19 października 2026

Irena Pacholewska-Urgacz

Radca Prawny. Specjalistka od prawa pracy.

Skontaktuj się ze mną

Od 5 listopada 2026 r. zaczną obowiązywać nowe przepisy Kodeksu pracy dotyczące mobbingu i dyskryminacji. Więcej o zmianach przeczytasz w artykule „Nowe przepisy o mobbingu – co powinien sprawdzić pracodawca?”.

Nowelizacja zmienia nie tylko definicję mobbingu, ale również zakres obowiązków pracodawcy. Pracodawca ma obowiązek systematycznie przeciwdziałać mobbingowi, w tym zapobiegać takim zachowaniom, wykrywać je, właściwie reagować, podejmować działania naprawcze i wspierać osoby dotknięte mobbingiem.

Tyle przepisy. Co to konkretnie oznacza w praktyce, gdy do firmy wpływa skarga pracownika? To znaczy, że każda skarga wymaga reakcji i oceny pracodawcy.

Zignorowanie zgłoszenia i pozostawienie sprawy bez wyjaśnienia to jedno z najgorszych rozwiązań. Wówczas pracodawca nie tylko ryzykuje dalszą eskalację problemu, ale może również narazić się na bardzo konkretną odpowiedzialność związaną z niewykonaniem obowiązku przeciwdziałania mobbingowi.

Jeżeli pracownik składa skargę, pracodawca musi zareagować. Powinien uruchomić przewidzianą w firmie procedurę.

W zależności od przyjętych rozwiązań zgłoszenie może zostać rozpatrzone przez komisję antymobbingową, wyznaczoną osobę lub zewnętrznego eksperta. Samo powołanie komisji czy rozpoczęcie postępowania nie przesądza jednak, że pracodawca prawidłowo wykonał swoje obowiązki. Znaczenie ma również sposób wyjaśnienia sprawy i decyzje podjęte po zakończeniu postępowania.

Zdarza się, że pracownik informuje HR o niewłaściwym zachowaniu przełożonego, ale nie chce składać formalnej skargi. Do pracodawców trafiają również zgłoszenia anonimowe, informacje przekazywane przez świadków albo zarzuty na tyle ogólne, że trudno ustalić, czego właściwie dotyczą.

Poniżej przeczytasz, jak postąpić w każdej. tych sytuacji i jak przeprowadzić postępowanie.

Spis treści

1. Czy pracodawca musi reagować na każde zgłoszenie mobbingu?

Punktem wyjścia jest art. 94³ § 1 Kodeksu pracy. Po nowelizacji ten przepis wyraźnie wskazuje, że obowiązek systematycznego przeciwdziałania mobbingowi obejmuje nie tylko zapobieganie takim zachowaniom, ale również ich wykrywanie, właściwe reagowanie, działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych mobbingiem.

Przepisy nie określają jednak jednego, szczegółowego sposobu rozpatrywania zgłoszeń. To oznacza, że sposób rozpatrywania zgłoszeń i wyjaśniania zarzutów powinien zostać określony w regulacjach obowiązujących u danego pracodawcy.

Warto w tym miejscu odwołać się do orzecznictwa. Sad Najwyższy w wyroku z 3 sierpnia 2011 r. (I PK 35/11) wskazał, że przeciwdziałanie mobbingowi jest obowiązkiem starannego działania. Znaczenie mają więc realne działania podejmowane przez pracodawcę, w tym odpowiednio dobrane działania prewencyjne oraz rozwiązania pozwalające wykrywać i eliminować nieprawidłowości.

Z kolei w wyroku z 21 kwietnia 2015 r. (II PK 149/14) Sąd Najwyższy oceniał skuteczność działań podejmowanych przez pracodawcę wobec niewłaściwych zachowań w miejscu pracy. Sam fakt przeprowadzenia rozmów czy podjęcia określonych czynności nie przesądzał jeszcze o należytym wykonaniu obowiązku przeciwdziałania mobbingowi.

Oba orzeczenia zapadły co prawda przed obecną nowelizacją, ale są istotne dla oceny obowiązków pracodawcy.

Liczy się nie tylko to czy pracodawca ma procedurę i zgodnie z nią zadziałał, ale czy jego działania rzeczywiście służyły przeciwdziałaniu mobbingowi.

Co jednak, jeżeli pracownik nie korzysta z oficjalnej procedury, a pracodawca mimo to otrzymuje informacje o możliwych nieprawidłowościach?

Pracodawca musi zareagować również na informacje uzyskane poza oficjalną procedurą i powinien przyjrzeć się każdemu takiemu zgłoszeniu. Trudno bowiem pogodzić obowiązek wykrywania mobbingu i właściwego reagowania na niego z założeniem, że informacje przekazane poza formalną procedurą można po prostu zignorować.

Innej reakcji może wymagać skarga opisująca konkretne, powtarzające się zachowania przełożonego, a innej ogólna informacja o złej atmosferze w firmie, która nie pozwala nawet ustalić, jakich osób lub zdarzeń dotyczy. Nie każda sytuacja będzie prowadziła do przeprowadzenia pełnego postępowania wyjaśniającego, ale każda wymaga przynajmniej oceny otrzymanych informacji.

2. Zgłoszenie mobbingu przez pracownika – jak powinien postąpić pracodawca?

Formalna skarga dotycząca mobbingu

Najbardziej typowa sytuacja występuje wtedy, gdy pracownik składa skargę zgodnie z procedurą obowiązującą w firmie. Zgodnie z nowymi przepisami może ona dotyczyć zachowania przełożonego, współpracownika, ale również osoby współpracującej z pracodawcą na innej podstawie niż stosunek pracy.

W takim przypadku należy rozpocząć od ustalenia, czego dotyczą zarzuty, oraz skierowania zgłoszenia do osoby lub zespołu odpowiedzialnego za jego rozpatrzenie. Warto również potwierdzić przyjęcie skargi i poinformować pracownika, w jaki sposób sprawa będzie dalej rozpatrywana.

Na tym etapie nie należy, a wręcz nie można przesądzać, czy doszło do mobbingu. Samo posłużenie się przez pracownika tym określeniem nie oznacza, że opisane zachowania spełniają ustawowe przesłanki. Temu ma właśnie służyć postępowanie wyjaśniające. Dopiero ustalenia dokonane w takim postępowaniu pozwolą ocenić, jakie zachowania miały miejsce i jakie mogą rodzić konsekwencje prawne.

Już na tym etapie mogą pojawić się trudności, zwłaszcza gdy skarga dotyczy osoby odpowiedzialnej za przyjmowanie zgłoszeń. W takim przypadku trzeba zapewnić bezstronny sposób rozpatrzenia sprawy. Szerzej omawiam ten problem w dalszej części artykułu.

Warto podkreślić, że nie każde niewłaściwe zachowanie stanowi mobbing. Może jednak naruszać inne przepisy prawa pracy, w szczególności dotyczące dyskryminacji, równego traktowania czy ochrony godności pracownika. Dlatego postępowanie nie powinno ograniczać się wyłącznie do próby potwierdzenia lub wykluczenia mobbingu.

Co zrobić, jeśli pracownik zgłasza mobbing nieformalnie?

Przykład: pracownik opowiada koleżance z działu HR i że jest regularnie poniżany przez szefa podczas spotkań zespołu. Nie chce składać oficjalnej skargi i prosi, aby nikomu nie przekazywać informacji o rozmowie.

Pracodawca nie może w takim przypadku uznać, że skoro pracownik nie chce formalnego postępowania, sprawa zostaje zakończona.

W nowych przepisach Kodeksu pracy nie znajdziemy szczegółowej odpowiedzi na to pytanie. Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi nie został jednak uzależniony od otrzymania pisemnej skargi. Moim zdaniem pracodawca nie może całkowicie pominąć informacji o możliwych naruszeniach tylko dlatego, że została przekazana podczas nieformalnej rozmowy.

Z jednej strony należy uwzględnić oczekiwania pracownika dotyczące poufności. Z drugiej, skoro pracodawca odpowiada za przeciwdziałanie mobbingowi w organizacji, zaniechanie jakiejkolwiek reakcji może prowadzić do dalszych naruszeń, a w konsekwencji do odpowiedzialności pracodawcy.

Nie można z góry obiecywać pracownikowi, że żadna informacja nie zostanie przekazana dalej i że nie zostaną podjęte żadne czynności. Ich zakres zależy od charakteru przekazanych informacji, wagi ewentualnych naruszeń i możliwości ich wyjaśnienia.

W praktyce warto co najmniej porozmawiać z pracownikiem o jego obawach i wyjaśnić, jakie kroki są możliwe oraz kto będzie miał dostęp do informacji, rozważyć działania, które nie ujawniają źródła informacji (np. rozmowa z przełożonym o standardach zarządzania, szkolenie, obserwacja sytuacji w zespole). 

Czy anonimowe zgłoszenie mobbingu trzeba rozpatrzyć?

Kolejna sytuacja to anonimowa wiadomość o możliwym mobbingu. Brak możliwości kontaktu z osobą zgłaszającą może utrudniać wyjaśnienie okoliczności sprawy.

Przykład: anonimowy autor wiadomości wskazuje konkretnego przełożonego, opisuje powtarzające się zachowania i podaje daty zdarzeń. Taką informację można przynajmniej częściowo zweryfikować. Pracodawca może na przykład sprawdzić harmonogramy spotkań, nieobecności, rotacje w zespole, wcześniejsze sygnały dotyczące danej osoby.

Inaczej będzie w przypadku wiadomości zawierającej jedynie stwierdzenie, że „w firmie panuje mobbing”, bez wskazania jakichkolwiek szczegółów. Pracodawca może wówczas nie dysponować informacjami pozwalającymi na przeprowadzenie konkretnych czynności wyjaśniających.

Moim zdaniem anonimowego zgłoszenia nie powinno się automatycznie odrzucać tylko z uwagi na jego formę. Trzeba natomiast ocenić, czy zawiera informacje, które pozwalają ustalić, co mogło się wydarzyć i czy istnieją podstawy do podjęcia dalszych działań.

Zgłoszenie przez świadka lub wycofanie skargi

Nie zawsze o możliwym mobbingu informuje ofiara. Zgłoszenie może pochodzić od współpracownika, który obserwuje niewłaściwe traktowanie innych osób. Nie ma podstaw, aby taką informację odrzucać wyłącznie dlatego, że nie została przekazana przez potencjalnie poszkodowanego pracownika.

Co więcej, osoba która wcześniej złożyła skargę może ją wycofać.

Wycofanie zgłoszenia może utrudnić prowadzenie dalszych czynności, zwłaszcza gdy osoba zgłaszająca nie chce przekazywać dodatkowych informacji ani uczestniczyć w postępowaniu. Nie musi jednak oznaczać, że pracodawca powinien automatycznie zakończyć sprawę.

Jeżeli w toku dotychczasowych czynności ujawniono konkretne okoliczności wskazujące na możliwe poważne naruszenia, pracodawca nadal powinien ocenić, czy konieczne są dalsze działania. Samo wycofanie skargi nie usuwa bowiem informacji, które już uzyskał. Wycofanie skargi może przecież wynikać z  presji czy obawy przed odwetem, dlatego pracodawca powinien ustalić tego przyczynę.

Ochrona pracowników i działania doraźne – nie zawsze można czekać na raport

Osobnej uwagi wymaga sytuacja pracownika, który zgłosił mobbing, oraz osób uczestniczących w postępowaniu.

Pracodawca powinien reagować na sygnały wskazujące, że w związku ze zgłoszeniem dochodzi do działań odwetowych, wywierania presji na świadków lub dalszego naruszania praw pracowników.

Co istotne, w określonych okolicznościach podjęcie działań ochronnych może być konieczne już po otrzymaniu zgłoszenia, a nie dopiero po zakończeniu postępowania wyjaśniającego.

Przykładowo, jeżeli skarga dotyczy przełożonego, który nadal bezpośrednio zarządza pracą zgłaszającego, warto rozważyć zmianę linii raportowania na czas trwania postępowania lub inne rozwiązania organizacyjne.

Nie powinny one jednak z góry przesądzać o zasadności zarzutów ani prowadzić do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji osoby zgłaszającej.

Odpowiedzialne przeprowadzenie postępowania wymaga więc nie tylko wyjaśnienia przeszłych zdarzeń, ale również bieżącej oceny sytuacji w firmie.

3. Kto powinien prowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawie mobbingu?

Jeżeli w firmie obowiązuje procedura antymobbingowa, powinna ona określać, komu powierza się wyjaśnienie zarzutów mobbingowych.

Może to być komisja antymobbingowa, osoba wyznaczona przez pracodawcę lub ekspert zewnętrzny. Kodeks pracy nie narzuca jednego modelu. Szerzej omawiam je w artykule Regulamin antymobbingowy.

Samo powołanie komisji wyjaśniającej czy wyznaczenie pracownika nie wystarczy. Osoby prowadzące postępowanie muszą mieć odpowiednie przygotowanie i możliwość bezstronnego wyjaśnienia zarzutów.

Bezstronność komisji antymobbingowej

Sytuacja z życia wzięta. Pracownik składa skargę na swojego bezpośredniego przełożonego. Postępowanie ma prowadzić komisja złożona z pracowników, którzy na co dzień podlegają właśnie tej osobie.

W takim scenariuszu trudno o bezstronność. Członkowie komisji mogą obawiać się konsekwencji ustaleń niekorzystnych dla swojego przełożonego, nawet jeżeli faktycznie starają się zachować obiektywizm.

Warto w tym miejscu przywołać wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 27 stycznia 2016 r. (III APa 20/15). Sprawa dotyczyła nieprawidłowości w postępowaniu komisji antymobbingowej, w tym wątpliwości dotyczących rzetelności, bezstronności jej członków i zapewnienia osobom obwinionym prawa do obrony.

Sąd zwrócił uwagę m.in. na wadliwy sposób wyłonienia składu komisji, który umożliwiał osobie zgłaszającej wskazanie niektórych jej członków, podczas gdy osoby obwinione nie miały analogicznych uprawnień. Znaczenie miały również uchybienia dotyczące sposobu prowadzenia postępowania.

Orzeczenie to pokazuje, że nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające może samo stać się źródłem sporu z pracownikami, w tym zarzutów naruszenia ich dóbr osobistych.

Sąd podkreślił przy tym, że pracodawca odpowiada za konsekwencje działania powołanej przez siebie komisji, również gdy prowadzone przez nią postępowanie narusza dobra osobiste pracowników, którym zarzucono mobbing.

Przy ustalaniu składu komisji trzeba sprawdzić nie tylko czy wskazane osoby formalnie mogą pełnić tę funkcję. Koniecznie należy również ocenić ich rzeczywistą niezależność.

Co, jeżeli skarga dotyczy członka zarządu lub dyrektora HR?

Szczególne trudności powstają, gdy zarzuty dotyczą osoby z najwyższego kierownictwa firmy.

Przykładowo pracownik zgłasza mobbing ze strony dyrektora HR, który zgodnie z obowiązującą procedurą odpowiada za przyjmowanie skarg i organizowanie postępowań wyjaśniających. Podobny problem pojawi się, gdy zarzuty dotyczą członka zarządu, któremu podlegają osoby mające przeprowadzić postępowanie.

W takich sytuacjach zastosowanie standardowego trybu postępowania może okazać się niewystarczające. Konieczne jest zapewnienie, aby osoba, której dotyczą zarzuty, nie miała wpływu na dobór składu komisji, przebieg czynności czy treść końcowych ustaleń.

W zależności od struktury firmy sprawę można powierzyć innemu członkowi, osobom z innego pionu organizacji  lub, co w takim przypadku wydaje się najbezpieczniejsze, niezależnemu ekspertowi zewnętrznemu.

Kiedy warto powierzyć postępowanie zewnętrznemu ekspertowi?

Udział osoby spoza organizacji nie jest obowiązkowy w każdej sprawie. Warto go jednak rozważyć szczególnie wtedy, gdy zarzuty dotyczą kadry zarządzającej, istnieją poważne wątpliwości co do bezstronności osób wewnętrznych albo sprawa jest na tyle złożona, że wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia.

Zewnętrzny prawnik może uczestniczyć w pracach komisji, wspierać ją w ocenie prawnej ustaleń albo prowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie uzgodnionym z pracodawcą.

Przy wyborze zewnętrznego eksperta należy zwrócić uwagę na jego niezależność, doświadczenie oraz wiedzę.

Błędy przy wyborze osób prowadzących sprawę mogą podważyć wiarygodność całego postępowania, nawet jeśli późniejsze czynności zostaną przeprowadzone prawidłowo. Mogą również zwiększać ryzyko odpowiedzialności pracodawcy, zwłaszcza gdy prowadzą do naruszenia praw uczestników postępowania.

4. Jak przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawie mobbingu?

Po ustaleniu, kto będzie prowadził postępowanie, trzeba przystąpić do wyjaśnienia zgłoszonych zarzutów. Warto pamiętać, że celem nie jest za wszelką cenę potwierdzenie stanowiska osoby składającej skargę ani bezwzględna obrona osoby, której zarzuty dotyczą. Celem ma być ustalenie, co rzeczywiście wydarzyło się w miejscu pracy.

Dobrą strategią jest wyzbycie się wszelkich oczekiwań co do wyniku postępowania i skupienie się na bieżącej ocenie dowodów.

Nie zawsze będzie to proste. Zgłoszenia mobbingu często dotyczą zachowań, do których dochodziło przez wiele miesięcy, a nawet lat. Uczestnicy mogą odmiennie zapamiętać te same wydarzenia, inaczej interpretować wypowiedzi przełożonych czy przedstawiać sprzeczne wersje zdarzeń.

Jak zatem przeprowadzić postępowanie, aby jego ustalenia mogły stanowić podstawę do dalszych decyzji pracodawcy?

Ustalenie okoliczności zgłoszenia

W pierwszej kolejności trzeba dokładnie ustalić, czego dotyczą zarzuty. Nie wystarczy informacja pracownika, że przełożony stosuje wobec niego mobbing. Należy wyjaśnić, jakie konkretnie zachowania miały miejsce, kiedy do nich dochodziło, kto w nich uczestniczył i czy inne osoby mogą potwierdzić przedstawione okoliczności.

Przykładowo pracownik twierdzi, że przełożony regularnie go poniża i ośmiesza. Trzeba wtedy ustalić,  na czym miały polegać te zachowania. Czy chodziło o wypowiedzi podczas spotkań zespołu, krytykę wykonywanej pracy, odsuwanie pracownika od projektów lub utrudnianie mu dostępu do informacji?

Dopiero poznanie konkretnych zdarzeń pozwala ocenić, czy mamy do czynienia z zachowaniami mogącymi stanowić mobbing, innymi naruszeniami prawa pracy czy działaniami mieszczącymi się w granicach uprawnień kierowniczych pracodawcy.

Ocena, czy doszło do mobbingu, powinna mieć charakter obiektywny, ale jednocześnie zindywidualizowany i uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, zarówno charakter zarzucanych zachowań, jak i sytuację pracownika.

Nie każde negatywne zachowanie przełożonego stanowi mobbing. Uzasadniona krytyka pracy pracownika czy rozliczanie go z wykonywanych obowiązków, jeżeli odbywają się we właściwej formie, mieszczą się w granicach uprawnień kierowniczych pracodawcy.

Warto przy tym pamiętać, że nowe przepisy zmieniają definicję mobbingu. Szczególnego znaczenia nabiera ocena uporczywości zachowań, ich powtarzalności, nawracania lub stałości, a także okoliczności konkretnej sprawy. Samo stwierdzenie, że określone zachowanie było dla pracownika przykre lub niesprawiedliwe, nie wystarczy do jego prawnej kwalifikacji. Szerzej omawiam ją w artykule „Nowe przepisy o mobbingu – co powinien sprawdzić pracodawca?”.

Czy komisja musi wysłuchać osobę, której dotyczą zarzuty, i wszystkich świadków?

Jednym z podstawowych elementów rzetelnego postępowania jest umożliwienie przedstawienia stanowiska osobie, której zarzuty dotyczą.

Trudno bowiem mówić o obiektywnym wyjaśnieniu sprawy, jeżeli komisja opiera swoje ustalenia wyłącznie na relacji zgłaszającego, bez podjęcia próby zweryfikowania jej z pozostałymi dostępnymi informacjami.

W praktyce problematyczne bywa również ustalenie, z którymi świadkami należy przeprowadzić rozmowy. Pracownik może wskazać kilkanaście osób, ale nie wszystkie muszą posiadać wiedzę o zdarzeniach objętych skargą. Z drugiej strony pominięcie osoby, która była bezpośrednim świadkiem istotnego zdarzenia, może podważać rzetelność dokonanych ustaleń.

Nie chodzi o przeprowadzenie jak największej liczby rozmów, ale o to aby zebrać informacje pozwalające na możliwie pełne wyjaśnienie zgłoszonych zarzutów.

A co zrobić, gdy osoba, której dotyczą zarzuty, albo świadek odmawia udziału w postępowaniu?  Wewnętrzne postępowanie antymobbingowe nie jest postępowaniem sądowym. Osoby obwinionej ani świadka nie można ukarać grzywną za niestawinnicto tak jak w sądzie, czy też fizycznie zmusić do udziału. Natomiast odmowa może mieć znaczenie i trzeba to zawsze ocenić w zależności od okoliczności danej sprawy.

Jak oceniać dowody w sprawach dotyczących mobbingu?

Postępowanie wyjaśniające nie powinno opierać się wyłącznie na relacjach osób uczestniczących w konflikcie. Istotne mogą być również wiadomości e-mail, korespondencja prowadzona przez komunikatory służbowe, dokumenty związane z organizacją pracy czy inne materiały pozwalające odtworzyć przebieg zdarzeń.

Nie zawsze jednak pracodawca będzie dysponował dokumentami potwierdzającymi zarzuty. Bardzo często zdarza się, że sporo zachowań ma miejsce podczas rozmów prowadzonych bez udziału świadków. Dlatego tak ważna jest ocena całego zgromadzonego materiału, a nie pojedynczych wypowiedzi wyrwanych z kontekstu.

Co więcej, nawet jeżeli nie uda się potwierdzić wszystkich zarzutów, postępowanie może ujawnić inne okoliczności wymagające reakcji pracodawcy. Przykładowo określone zachowania mogą nie spełniać przesłanek mobbingu, ale stanowić naruszenie godności pracownika lub zasad współżycia społecznego.

Jak dokumentować postępowanie wyjaśniające?

Przebieg postępowania wyjaśniającego powinien być odpowiednio udokumentowany.

W razie późniejszego sporu znaczenie może mieć nie tylko wynik postępowania, ale również możliwość wykazania, w jaki sposób pracodawca wyjaśnił zarzuty i na jakich informacjach oparł swoje decyzje.

Dlatego warto zadbać o odpowiednie dokumentowanie rozmów z uczestnikami, zgromadzonych materiałów oraz poczynionych ustaleń.

Czy rozmowy z uczestnikami powinny być protokołowane, a protokoły podpisywane? Czy komisja może nagrywać rozmowy?

Kodeks pracy nie określa jednego sposobu dokumentowania takich czynności. Znaczenie mają regulacje obowiązujące u pracodawcy i prawa uczestników. W praktyce często spotyka się protokoły czy też notatki z każdej rozmowy.

Czy osoba zgłaszająca mobbing i osoba obwiniona mają prawo dostępu do dokumentacji?

Pracownik, któremu zarzucono mobbing, zazwyczaj domaga się udostępnienia zeznań świadków, aby móc odnieść się do przedstawionych zarzutów. Z kolei osoba zgłaszająca oczekuje wglądu w wyjaśnienia lub dokumentację zgromadzoną przez komisję.

Powstaje wówczas problem pogodzenia rzetelności postępowania i praw jego uczestników z potrzebą ochrony świadków, poufności informacji oraz danych osobowych.

Warto pamiętać, że czym innym jest możliwości odniesienia się do zarzutów a czym innym pełen dostęp do zgromadzonej dokumentacji. To zagadnienie wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ niewłaściwe ujawnienie informacji może naruszać prawa innych osób, natomiast nadmierne ograniczenie dostępu może prowadzić do sporu dotyczącego uprawnień uczestników postępowania.

5. Jak długo może trwać postępowanie wyjaśniające w sprawie mobbingu?

Pracodawcy często pytają, w jakim terminie powinni zakończyć postępowanie wyjaśniające. Czy wystarczą dwa tygodnie? Czy komisja może prowadzić sprawę przez kilka miesięcy?

Kodeks pracy nie określa jednego, ustawowego terminu zakończenia wewnętrznego postępowania antymobbingowego. Odpowiednie terminy mogą natomiast wynikać z regulacji obowiązujących u pracodawcy.

W praktyce czas potrzebny na wyjaśnienie sprawy będzie jednak różny i zależał przede wszystkim od charakteru zarzutów, liczby osób, z którymi trzeba przeprowadzić rozmowy, oraz zakresu materiału wymagającego analizy.

Inaczej będzie wyglądało postępowanie dotyczące kilku konkretnych zdarzeń, a inaczej sprawa, w której pracownik zarzuca przełożonemu wieloletnie nękanie, wskazuje kilkunastu świadków i przedstawia obszerną korespondencję. Jeszcze inaczej sprawa, która dotyczy wielu zarzutów wobec wielu osób.

Nie oznacza to jednak, że postępowanie może trwać dowolnie długo.

Przeciągające się czynności mogą pogłębiać konflikt w zespole, utrudniać ustalenie okoliczności zdarzeń i narażać pracodawcę na zarzut niewłaściwej reakcji na zgłoszenie.

Dlaczego czas trwania postępowania ma znaczenie dla decyzji pracodawcy?

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden problem. Jeżeli postępowanie wyjaśniające ujawni naruszenie obowiązków pracowniczych, pracodawca może rozważać zastosowanie odpowiedzialności porządkowej, wypowiedzenie umowy o pracę albo rozwiązanie jej bez wypowiedzenia z winy pracownika. Nie wszystkie te działania można jednak podjąć w dowolnym terminie.

6. Jak zakończyć postępowanie wyjaśniające w sprawie mobbingu?

Po przeprowadzeniu rozmów i przeanalizowaniu zgromadzonych materiałów komisja lub osoba prowadząca postępowanie powinna przedstawić swoje ustalenia.

W praktyce najczęściej służy temu raport albo protokół końcowy. Jego forma i zakres zależą od zasad obowiązujących u pracodawcy i charakteru konkretnej sprawy.

Raport powinien pozwalać ustalić, jakie zarzuty były przedmiotem wyjaśnień, jakie okoliczności udało się potwierdzić i na jakiej podstawie dokonano określonych ustaleń.

Czy komisja powinna rozstrzygnąć, że doszło do mobbingu? Kto podejmuje ostateczne decyzje po zakończeniu postępowania?

Wewnętrzne postępowanie wyjaśniające ma umożliwić pracodawcy ocenę sytuacji i podjęcie odpowiednich działań.

Komisja powinna przedstawić ustalenia oraz może przedstawić rekomendacje co do kwalifikacji prawnej, ale nie należy automatycznie utożsamiać jej stanowiska z ostateczną decyzją pracodawcy, zwłaszcza dotyczącą zastosowania określonych konsekwencji wobec pracownika.

7. Co powinien zrobić pracodawca po zakończeniu postępowania wyjaśniającego?

Dalsze postępowanie pracodawcy będzie zależeć przede wszystkim od tego, jakie okoliczności zostały ustalone.

Co powinien zrobić pracodawca, gdy zarzuty się potwierdzą?

Jeżeli postępowanie potwierdzi zarzuty, pracodawca powinien podjąć działania odpowiednie do rodzaju i wagi naruszeń.

W zależności od okoliczności mogą one obejmować zastosowanie konsekwencji pracowniczych wobec sprawcy, zmiany organizacyjne czy działania służące wyeliminowaniu nieprawidłowości i zapobieżeniu ich powtórzeniu.

Reakcja nie musi ograniczać się do ukarania osoby, której zarzuty dotyczą. Działania naprawcze mogą obejmować szkolenie, coaching, zmianę struktury raportowania, plan wsparcia dla osoby zgłaszające, monitoring sytuacji.

Jeżeli postępowanie ujawniło poważne problemy związane ze sposobem zarządzania zespołem, organizacją pracy albo tolerowaniem niewłaściwych zachowań, pracodawca powinien ocenić potrzebę wprowadzenia zmian w tych obszarach.

Nowe brzmienie art. 94³ § 1 Kodeksu pracy wyraźnie wymienia działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych mobbingiem jako elementy obowiązku systematycznego przeciwdziałania mobbingowi.

Co, jeśli nie potwierdzono zarzutów mobbingu?

Może się okazać, że zachowania przełożonego były niewłaściwe, ale nie spełniały ustawowych przesłanek mobbingu. Wówczas nadal może istnieć potrzeba reakcji pracodawcy.

Zdarzają się również sprawy, w których zgromadzony materiał w ogóle nie pozwala potwierdzić przedstawionych zarzutów. Warto odróżnić taką sytuację od świadomego przedstawienia nieprawdziwych oskarżeń. Sam brak potwierdzenia zarzutów nie oznacza bowiem, że pracownik świadomie przedstawił nieprawdziwe informacje.

Warto również pamiętać o sytuacji osoby, której zarzucono mobbing. Jeżeli zarzuty nie zostały potwierdzone, a samo postępowanie negatywnie wpłynęło na jej sytuację zawodową, pracodawca powinien ocenić, czy konieczne są działania służące ochronie jej praw i przywróceniu prawidłowych relacji w miejscu pracy.

Samo powołanie komisji i sporządzenie raportu końcowego nie zastępuje rzeczywistej reakcji na stwierdzone nieprawidłowości.

Wyniki postępowania mogą również wskazywać na potrzebę wprowadzenia dodatkowych działań zapobiegawczych. O szkoleniach, audytach komunikacji i systematycznej prewencji piszę szerzej w artykule „Jak zapobiegać mobbingowi w miejscu pracy?”

Postępowanie wyjaśniające w sprawie mobbingu – wsparcie Law First

Nie każde zgłoszenie mobbingu wymaga zaangażowania zewnętrznego eksperta. Są jednak sytuacje, w których niezależne przeprowadzenie postępowania może mieć szczególne znaczenie – zwłaszcza gdy zarzuty dotyczą członków zarządu, kadry kierowniczej lub istnieją wątpliwości co do bezstronności osób wewnątrz organizacji.

W Law First wspieram pracodawców w prowadzeniu postępowań wyjaśniających dotyczących mobbingu i innych nieprawidłowości w środowisku pracy. Pomagam również w ocenie ustaleń komisji oraz określeniu możliwych działań po zakończeniu postępowania.

Jeżeli w Twojej firmie pojawiło się zgłoszenie wymagające niezależnego wyjaśnienia, zapraszam do kontaktu.

r.pr. Irena Pacholewska-Urgacz

Zdjęcie pochodzi z portalu Unplsash.

Irena Pacholewska-Urgacz

Radca Prawny. Specjalistka od prawa pracy.

Skontaktuj się ze mną

Podziel się nim ze znajomymi