10 sygnałów, że współpraca B2B przypomina stosunek pracy

W ostatnich latach współpraca na podstawie kontraktów B2B zyskała licznych zwolenników i stała się bardzo popularna.  Nic w tym dziwnego, bo kontrakt B2B  ma wiele zalet. Taka współpraca jest szczególnie korzystna dla osób, które chcą pracować na własnych warunkach, elastycznie, współpracować z kilkoma podmiotami. Z kolei dla przedsiębiorców poszukujących osób do współpracy, model B2B pozwala zachować większą elastyczność. Pozwala również zmniejszyć koszty prowadzenia działalności, które – jak wiemy – i tak są wysokie.

Jednak wraz ze wzrostem popularności umów B2B pojawiły się również w tym zakresie nadużycia w postacie tzw. fikcyjnego samozatrudnienia. W takich przypadkach stosowanie B2B jest ryzykowne. Wiąże się z możliwością uznania, że strony łączyła umowa o pracę a nie kontrakt B2B, co może pociągać za sobą dalsze konsekwencje w zakresie choćby składek ZUS czy podatków.  Co więcej, zbliżającą się wielkimi krokami reforma Państwowej Inspekcji Pracy ma przyznać inspektorom większe kompetencje w zakresie stwierdzania istnienia stosunku pracy.

Jeśli w swojej firmie wykorzystujesz kontrakty B2B, ten artykuł jest dla Ciebie. Dowiesz się w nim o dziesięciu sygnałach ostrzegawczych wskazujących, że współpraca B2B przypomina stosunek pracy. Pozwoli Ci to samodzielnie sprawdzić, czy aktualnie stosowane modele współpracy nie niosą ryzyka i w razie potrzeby odpowiednio wcześnie podjąć działania.

Dlaczego warto przeprowadzić audyt współprac B2B już teraz?

To szczególnie ważne teraz. Reforma PIP, która przeszła już przez parlament i czeka na podpis Prezydenta, ma przyznać inspektorom nowe narzędzia działania, w tym możliwość wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. Oznacza to, że ryzyko związane z pozornym B2B staje się dla firm jeszcze bardziej konkretne. To rozwiązanie najprawdopodobniej wpłynie na zwiększenie liczby kontroli.

Nowe uprawnienia PIP: jak uniknąć przekwalifikowania umów cywilnoprawnych na etat?

Dlatego audyt współprac B2B warto potraktować nie jako formalność, ale jako element zarządzania ryzykiem w firmie. Im wcześniej pracodawca sprawdzi, czy model współpracy jest spójny z praktyką, tym większa szansa na spokojne wprowadzenie zmian, zanim problem pojawi się podczas kontroli.

10 sygnałów ostrzegawczych, że B2B przypomina umowę o pracę

Umowa B2B zawierająca elementy charakterystyczne dla stosunku pracy może zostać uznana za umowe o pracę. Można wyróżnić kilka charakterystycznych cech współpracy B2B, które zbliżają ją do stosunku pracy.

1. Bezpośrednie podporządkowanie pracodawcy

Zgodnie z art. 22 kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Bezpośrednie podporządkowanie pracownika pracodawcy jest jedną z podstawowych cech stosunku pracy.

Oto kilka głównych cech, które charakteryzują podporządkowanie. Przede wszystkim polega ono na obowiązku stosowania się do poleceń przełożonego, który sprawuje stałą kontrolę nad wykonywaniem zadań. Osoba samozatrudniona ma znacznie większą elastyczność w kontekście planowania i wykonywania poszczególnych zadań. Współpraca na podstawie B2B charakteryzuje się także minimalną kontrolą, która zazwyczaj polega na odbiorze usługi, a nie monitorowaniu całego procesu pracy. Ograniczenie swobody w wykonywaniu zadań oraz bieżąca kontrola postępów w realizacji projektu mogą wskazywać na istnienie stosunku pracy.

Do innych elementów, których obecność świadczy o występowaniu podporządkowania, należą między innymi: określony czas i miejsce pracy, podpisywanie list obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy oraz obowiązek przestrzegania norm pracy.

2. Narzucone miejsce wykonywania pracy

Stosunek pracy charakteryzuje się wykonywaniem pracy w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Nawet w przypadku pracy zdalnej miejsce wykonywania pracy wymaga uzgodnienia z pracodawcą. Osoba związana kontraktem B2B co do zasady samodzielnie decyduje o miejscu wykonywania zadań. Ewentualne umowne ograniczenia w tym zakresie nie powinny w rażący sposób naruszać jej autonomii. Ścisłe określenie miejsca wykonywania pracy zbliża relację B2B do umowy o pracę, co może skutkować stwierdzeniem istnienia stosunku pracy.

3. Wyznaczony czas pracy

Współpraca na podstawie B2B charakteryzuje się dużą elastycznością w zakresie czasu pracy. Osoba wykonująca dane zlecenie może swobodnie decydować o godzinach realizacji zadań, np. może pracować w nocy, o ile efekty jej pracy są zadawalające. Praca w ściśle określonych, z góry narzuconych godzinach jest charakterystyczna dla umowy o pracę, a jej wprowadzenie w kontrakcie B2B zwiększa ryzyko ustalenia stosunku pracy.

4. Ograniczone ryzyko działalności

W przypadku umowy o pracę pracodawca ponosi pełne ryzyko prowadzonej działalności. Dostarcza pracownikowi niezbędne narzędzia i materiały, ponosi konsekwencje niezawinionych błędów pracowników oraz jest zobowiązany do wypłat nawet w przypadku przestoju lub problemów finansowych firmy. Pracownik odpowiada jedynie za szkodę wyrządzoną pracodawcy, przy czym w pełnej wysokości tylko w przypadku winy umyślnej.

Osoba samozatrudniona powinna samodzielnie ponosić ryzyka finansowe, techniczne i gospodarcze prowadzonej działalności oraz odpowiadać za błędy w pełnym zakresie. Jeśli w kontrakcie B2B ogranicza się te ryzyka i odpowiedzialność za błędy w sposób zbieżny z umowa o pracę, relacja między stronami zaczyna przypominać etat, a nie prawdziwą współpracę biznesową dwóch niezależnych podmiotów.

5. Obowiązek osobistego świadczenia pracy

Do podstawowych cech stosunku pracy należy obowiązek osobistego wykonywania pracy, który nie może być w żaden sposób zniesiony. Pracownik ma obowiązek samodzielnie wykonywać powierzone zadania i nie ma możliwości zlecania ich innym osobom. W przypadku umów B2B osoba wykonująca usługę co do zasady może zatrudniać podwykonawców. Trzeba jednak pamiętać, że ewentualne ograniczenia w tym zakresie zbliżają B2B do umowy o pracę i w razie innych nieścisłości mogą decydować o istnieniu stosunku pracy.

6. Stałe wynagrodzenie na zasadach analogicznych jak pracowników etatowych

Charakter wynagrodzenia jest elementem często badanym podczas kontroli PIP. Stałe wynagrodzenie wypłacane w góry ustalonym terminie, co najmniej raz w miesiącu, jest typowe dla umowy o pracę. Jeśli samozatrudniony co miesiąc wystawia fakturę na taką samą kwotę i otrzymuje wynagrodzenie w ustalonym terminie, to łącząca strony relacja przypomina stosunek pracy. Jeśli zasady wynagradzania kontraktorów i pracowników w danej firmie niczym się nie różnią – firma naraża się na ryzyko przekwalifikowania umów B2B.

7. Traktowanie osób na B2B tak samo jak pracowników

Przy zatrudnianiu osób na B2B i na umowy o pracę należy zadbać o zachowanie między nimi odrębności. Treść umowy to jedno, ale równie ważne jest jak dana współpraca przebiega w praktyce. Oznacza to, że nawet bardzo dobrze napisana umowa B2B może zostać przekwalifikowana, jeśli samozatrudnieni w sposobie realizacji zadań nie różnią się od pracowników.

Do ryzykownych sytuacji należy tutaj m.in. włączenie samozatrudnionych w harmonogram pracy, traktowanie ich jak członków zespołu, zobowiązanie ich do podpisywania listy obecności czy podporzadkowanie temu samemu przełożonemu, co pracownicy.

8. Możliwość wyboru formy współpracy

Częstą praktyką rynkową jest dopuszczenie możliwości wyboru formy współpracy przez zatrudnianą osobę. Widać to szczególnie w ogłoszeniach o pracę, w których podaje się osobno widełki płac dla kontraktu B2B i umowy o pracę. Takie rozwiązanie wydaje się korzystne dla zatrudnianej osoby, ponieważ pozwala jej dobrać umowę do swoich potrzeb. Jednak w praktyce może tworzyć ryzyko przekwalifikowania relacji B2B w stosunek pracy.

Kodeks pracy nie dopuszcza zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli wciąż są zachowane charakterystyczne cechy stosunku pracy. Stosując w firmie te dwie podstawy współpracy należy pamiętać, że powinny się one od siebie odpowiednio odróżniać. Jeśli kontrakt B2B różni się od umowy o pracę tylko nazwą lub pojedynczymi zwrotami, może to wskazywać na występowanie stosunku pracy. Ryzyko przekwalifikowania rośnie, gdy osoby zatrudnione na B2B i umowach o pracę wykonują te same zadania w podobnych warunkach, np. pracują razem w biurze w wyznaczonych godzinach.

9. Pojęcia i rozwiązania charakterystyczne dla umowy o pracę

Umowy B2B opierają się na wzajemnych świadczeniach dwóch równorzędnych stron. Jednak firmy często oferują dodatkowe benefity, aby przyciągnąć wykwalifikowane osoby do współpracy. Często te świadczenia są bardzo podobne do tych ze stosunku pracy, np. „płatne dni wolne”, które zastępują urlop wypoczynkowy. Jeśli samozatrudniony ma prawo do płatnych dni wolnych w rocznym wymiarze identycznym jak pracownicy (np. 26 dni) a dodatkowo w firmie nazywa się to urlopem  – istnieje ryzyko zakwestionowania kontraktu. Postanowienia dotyczące dodatkowych uprawnień mogą się znaleźć w umowach współpracy, ale należy je tak sformułować, żeby nie przypominały świadczeń pracowniczych.

10. Inne drobniejsze elementy

Czasami o ostatecznym przesadzeniu, że mamy do czynienia z umową o pracę, a nie kontraktem dwóch niezależnych przedsiębiorców może przesądzić pozorny drobiazg. Np. wyposażenie przez firmę współpracownika w sprzęt do pracy, posiadanie maila identycznego jak pracownicy, korzystanie ze służbowych uniformów. Warto pamiętać, że o skali ryzyka będzie świadczyć suma wszystkich elementów!

Podsumowanie

B2B to atrakcyjna forma współpracy, dlatego warto zadbać o jej odpowiednie sformułowanie. Dodatkowo warto sprawdzić jak wygląda praktyka współpracy z kontraktorami. Pomoże to uniknąć przekształcenia umowy współpracy w etat oraz ograniczy stres podczas ewentualnej kontroli.

Co robi PIP i jak przygotować swoją firmę na kontrolę?

Jeśli w Twojej firmie współpraca B2B jest wykorzystywana na większą skalę, warto sprawdzić już teraz czy jest odpowiednio wykorzystywana. Pomagam pracodawcom przeanalizować modele współpracy, ocenić realne ryzyka i uporządkować dokumenty oraz praktykę działania.

Irena Pacholewska-Urgacz 

radca prawny